ΠOΛΥΤΣΑΝΗ

Scroll to the bottom of the page for the English version of this post.

Δεν ξέρω γιατί με τραβούσε ένα μέρος το οποίο το γνώριζα μόνο από τα παραμύθια της γιαγιάς μου. Ένα μέρος γεμάτο φαντάσματα, γεμάτο λύπες και χαρές. Αυτό το ορεινό χωριουδάκι όπου γεννήθηκε, μεγάλωσε και πέρασε τα καλύτερα χρόνια της ζωής της. Γιά εμένα ήταν ένα όνειρο θολό που δεν τελειώνει ποτέ. Κάτι που δεν μπορούσα να σβήσω από την μνήμη μου. Όταν είσαι νέος και ο κόσμος ανοίγη μπροστά σου, δεν σε νοιάζει τίποτα. Νομίζεις ότι πάντοτε θα είσαι νικητής και θα κάνεις την ζωή σου ότι θέλεις. Μόνο όταν τα χρόνια περάσουν καταλαβαίνεις ότι η ζωή, σου κάνει αυτή ότι θέλει. Αρχίζεις να επανέλθεις και να καταλάβεις που έχεις πάει και που πας. Τότε ρωτάς : «τι σημασία έχει η ζωή μου». Πως να απαντήσω στο ερώτημα αυτό χωρίς να βρω την αρχή ; Χωρίς να βρώ, όπως γράφει ο ποιητής Καβάφης, την Ιθάκη μου. Μόνο εκεί θα μπορούσα να καταλάβω την ιδιαίτερη σημασία της ζωής μου. Ο θάνατος του πατέρα μου, το καλοκαίρι του 2007, προκάλεσε σε μένα μία ανάγκη μεγάλη. Να γυρίσω στην πνευματική και γενέθλια πηγή μας. Στην πατρίδα όπου γεννήθηκαν οι πρόγονοί μου. Ένα ξεχασμένο κομμάτι του Ελληνισμού. Μία φλόγα που δεν θέλει να σβήσει. Ο χωματόδρομος που πάει στην Πολίτσανη είναι μακρής, δύσκολος, επικίνδυνος και ανεβαίνει συνέχεια. Θα περάσεις από ποταμάκια, χαράδρες και τεράστια βουνά, γεμάτο πεύκα. Νιώθεις επάνω σε αυτή την τοποθεσία την μεγάλη δύναμη του Θεού αλλά και την μεγάλη αγάπη του. Ο αέρας είναι καθαρός και μοσχοβολάει πεύκο και περπατώντας γυρνάς μιά απότομη στροφή και εμπρός σου βλέπεις το χωριό, κρυμμένο μέσα στην αγκαλιά του βουνού, που ονομάζεται Νεμέρτσκα.
Κατά την περίοδο του κουμουνιστικού καθεστώτος, η Νεμέρτσκα που έχει μήκος 8 χιλιόμετρα και περνάει τα ελληνικά σύνορα, ήταν ο δρόμος της ελευθερίας. Μέσα στα χιόνια της, σκεπασμένοι με άσπρα σεντόνια φεύγανε μερικοί θαραλέοι χωριανοί και περνούσανε σε μιά καινούργια ζωή. Τώρα ο δρόμος έχει ανοίξει και έχουν μείνει μόνο τα «Μανιτάρια». Τα καταφύγεια που βρίσκονται παντού, είχαν κτισθεί με μεγάλες δαπάνες. Όλα βλέπουν προς το Νότο και είναι μιά ομιλούσα διαθήκη της παράνοιας και μεγαλομανίας του καθεστώτος του Ενβέρ Χότζα. Πριν φθάσω στην Πολίτσανη είχα ένα άγχος, μιά ανησυχία. Δεν ήξερα τι θα βρω και τι θα γίνει. Που να ξέρω πως οι κάτοικοι του χωριού θα με δεχθούνε φιλόξενα και μάλιστα με αγάπη και θα έβρισκα μιά πραγματική πνευματική χαρά. Ήμουν με τον τρόπο μου ο «Οδυσσέας», γυρίζοντας στην Ιθάκη μου. Γιά πρώτη φορά το όνομά μου δεν ήταν ξένο και περίεργο. Γιά πρώτη φορά το όνομά μου έλεγε τα πάντα γιά εμένα. Δεν χρειαζόμουνα άλλα στοιχεία. Όταν άρχισα το ταξίδι μου, πήρα ένα ταξί από την πλατεία Συντάγματος έως τον σταθμό όπου φεύγουν τα λεωφορεία γιά τα Ιωάννινα. Ο ταξιτζής ακούγοντας την προφορά μου, με ρώτησε την καταγωγή μου.
Του είπα ότι γεννήθηκα στην Κωνσταντινούπολη, μεγάλωσα στην Αμερική, αλλά ότι οι γονείς μου είναι βορειοηπειρώτες. Αυτός ο «Νεοέλληνας» γύρισε το κεφάλι του και μου απαντάει με ένα εχθρικό τρόπο : «Δηλαδή είναι Αλβανοί». Εκείνη την στιγμή ένιωσα τον πόνο της Ελληνικής μειονότητας, οι ξεχασμένοι Έλληνες. Σαν τον Οδυσσέα άκουγα τις σηρείνες που με καλούσαν προς τις πέτρες και την καταστροφή και σαν τον Οδυσσέα έμεινα «δεμένος» στο κάθισμα του ταξί, χωρίς να απαντήσω. Ο ταξιτζής έμεινε σιωπηλός κι αυτός. Οι βορειοηπειρώτες δύο φορές μετά την τουρκοκρατία απελευθερώθηκαν και δύο φορές η μοίρα τους πήρε από την αγκαλιά της μητέρας Ελλάς. Στην διάρκεια της καταστροφής του εικοστού αιώνα, παρά το κουμουνιστικό καθεστώς του Χότζα, δεν έσβησε ο Ελληνισμός.
Οι βορειοηπειρώτες όπως πάντα έχουν γιά αιώνες δοκιμασθεί και αγωνισθεί να διατηρήσουν την θρησκεία, την γλώσσα, την ελληνική ταυτότητα και προ
πάντων την αθρωπιά τους. Αυτό το παράδειγμα είναι σημαντικό όχι μόνο γιά εμάς τους Έλληνες της διασποράς, αλλά και της Ελλάδος. Η Πολίτσανη, που το 1930 ήταν ένα χωριό με 2000 κατοίκους, σήμερα έχει 100 μόνιμους κατοίκους. Το σχολείο έχει μόνο 11 παιδιά και εκεί διδάσκετε η Αλβανική και η Ελληνική γλώσσα. Η εκκλησία των Αγίων Ταξιαρχών έχει ανακαινισθεί με χρήματα που έχουν διαθέσει οι Πολιτσανίτες στην Αμερική και στην Ελλάδα. Δυστηχώς οι νεαροί, λόγω της οικονομικής κατάστασης και της κρατικής αμέλειας, έχουν αναγκασθεί να μετανασθεύσουν αλλού : Αμερική, Ελλάδα και Κύπρο. Το καλοκαίρι όμως αναγεννήται το χωριό και ακούγετε ένας αντίλαλος, τα γέλια και οι φωνές των παιδιών. Στο μικρό καφενείο, απέναντι από την πλατεία του χωριού, κάθησα με τους άνδρες του χωριού και μέσα στα πρόσωπά τους έβλεπα τα πρόσωπα με τα οποία μεγάλωσα. Ξαφνικά έρχετε ένας ψηλός γεροντο-παληκαράς, ο κύριος Μιχάλης, μαυρισμένος από τον ήλιο, με χέρια μεγάλα και δυνατά και πέρνει το χέρι μου, που χάθηκε μέσα στο δικό του, και με διατάζει : «Έλα μαζί μου». Με οδήγησε σε ένα μικρό
πέτρινο σπιτάκι. Μέσα στην αυλή αυτού του σπιτιού αντίκρισα μιά εικόνα αξέχαστη. Κάτω από μιά κρεββατίνα, γεμάτη σταφύλια, καθότανε ένας περήφανος γέροντας, ετών 95, ο κύριος Νικόλας και πλάι η πιστή γυναίκα του, η κυρία Φρώσο. Μέσα στα μάτια τους διάβαζα μιά ιστορία γεμέτη πόλεμο, φτώχεια, εξορία και φυλακή. «Αυτός είναι ο Σταύρος Νάσσης, από το σόϊ Τζελάτι» αναγγέλει ο κύριος Μιχάλης. Και αμέσως δακρίζουν τα μάτια τους και λένε : «καλώς το παιδί μας, καλώς ήλθες».
Η κυρία Φρώσο τρέχει να βγάλη το τσίπουρο, το λουκούμι, το γλυκό και έτσι γινόταν από σπίτι σε σπίτι. Εγώ που δεν είχα προσφέρει τίποτα στο χωριό, αυτό μου έδωσε τόσα πολύτιμα πράματα. Το κυριότερο είναι ένας πίνακας, «Ανθρώπινη ζωή». Κάτι που χάνετε μέσα στην ταχύτητα και το πολιτιστικό και πνευματικό χάος που έχουμε κατωρθόσει γιά τον εαυτό μας. Σε αυτή την θρησκευτική έρημο που ζούμε εξαφανίζεται η ευγένεια, ο σεβασμός γιά τον άλλον, η συμπαράσταση, δηλαδή τα πολιτιστικά και πνευματικά στοιχεία όπου στηρίζετε η κοινωνία μας. Τώρα τα υποτιμάμε αυτά ώς άχρηστα. Όπως λέει ο μεγάλος φιλόσοφος (γιά εμένα) ο πεθερός μου, μόνο όταν θα μπορούμε να τα ξαναγνωρίσουμε αυτά τα απαραίτητα, θα μπορούμε να γίνουμε πάλι φιλότιμοι και να διακρίνουμε το σωστό. Η κληρονομιά της Πολίτσανης δεν έχει τιμή, γιατί το μέρος αυτό μου έδωσε την ταυτότητά μου. Όπως δημιούργησε η Πολίτσανη τους προγόνους μου, έτσι και αυτοί με δημιούργησαν σαν τον εαυτό τους. Το αίμα τους τρέχει στις φλέβες μου, αλλά τα πιό σημαντικά, τα αισθήματα, η περηφάνεια, η πίστη, η ιστορία και η αγάπη τους, ζούνε μέσα στην καρδιά μου. Τελικά τα φαντάσματα δεν είναι πιά φαντάσματα, τα ονόματα στους τάφους και τα πρόσωπα στις ξεθωριασμένες φωτογραφίες ζούνε μέσα μας και όποιος μπορεί να το δεί το καταλαβαίνει, ότι μένουν αθάνατοι στην μνήμη μας. Η Πολίτσανη δεν μας ξεχνά, φτάνει να μην την ξεχάσουμε και εμείς. Σταύρος Νικολάου Νάσσης Αθήναι, 1 Αυγούστου 2007

ΜΙΑ ΖΩΗ ΞΕΝΗΤΕΜΕΝΟΣ 

I don't know why I was inexplicably drawn to a place that I only knew through my grandmother's stories. A place full of ghosts, full of sadness and happiness. This village high in the mountains where she was born and where she had lived the happiest years of her long life. For me, it was a foggy dream that never ended. Something that I could not seem to erase from my memory. When you are young and the whole world lays at your feet, nothing can stand in your way. You think that you will always be victorious and that you will be the master of your fate. Only as the years pass will you finally understand that life does what it will to you. You begin to return to where you have been and understand where you are going. Before long you begin to ask: "What meaning does my life hold for me?" How can I possibly answer this question without returning to the beginning? Without finding as the poet Cavafy once wrote, my very own Ithaka. Only there would I discover the unique meaning of my own life. The death of my father last spring, generated a longing in me to rediscover the birthplace and spiritual origin of generations of my ancestors. A forgotten piece of Hellenism. A flame that refuses to be snuffed out. The road to the village of Politsani is long, winding, arduous, dangerous and climbs constantly. You will pass ice cold mountain streams, deep gorges, towering mountains covered in Pine trees. Traveling through this rugged landscape you feel the powerful hand of God yet also his beneficent and forgiving love. The air is clean, crisp and heavy with the scent of Pine. As you turn a sharp corner in the trail you suddenly find yourself gazing at the village nestled in the lap of the mountain range known as Nemertska. During the long years of Communist rule, Nemertska, which runs eight kilometers in length traversing the Greek-Albanian border was the road to freedom. On its snow covered peaks, hidden under white bedsheets, a few audacious villagers made the trip to a new life and the freedom that lay beyond. Now the road is open and only the ugly, cement "mushrooms" remain as visible scars. These bunkers scattered throughout the countryside, and built at great cost, are all pointed south. They bear silent witness to the megalomania and paranoia of the morally bankrupt regime of Enver Hoxha, the Communist strongman who ruled Albania for decades. Before arriving in Politsani, I worried about what I might find and what might happen. How could I imagine the warm hospitality and filial love that I would receive and that it would be given so freely. For the first time in my life, my name was no longer strange and cumbersome. It said everything that needed to be said about me. I no longer required any other type of identification. I began my journey carrying only a small back pack, by catching a taxi from Constitution Square in downtown Athens to the bus station where I could take a bus to the provincial capital of Ioannina. The taxi driver immediately picked up on my accented Greek and asked where I was from. I told him that I was born in Constantinople, raised in the United States and that my parents were originally from Northern Epirus. He turned his head around and said with a belligerent tone: "In other words, they are Albanians." At that moment I felt the pain of the Greek minority in Albania. They are truly the forgotten Greeks. Like Odysseus I was being drawn by the sirens to the rocks and to catastrophe and like him I stayed tied to my seat in the taxi without responding. The taxi driver said nothing further. The Greeks of Northern Epirus, after enduring five hundred years of Ottoman occupation were able to gain their freedom twice and both times destiny was to snatch them from the arms of Mother Hellas. Despite the cataclysmic events of the twentieth century and the depravities of the Communist captivity, Hellenism still survives in this blood stained corner of the world. The people of Northern Epirius have been tested and have struggled for centuries to maintain their Greek identity. Through it all they managed to maintained their faith, their language, and above all, their humanity. This example is one that the far flung Greeks of the Diaspora as well as those Greeks who live in Greece should emulate. In 1930, Politsani had a population of 2000. Today, only approximately 100 live there year round. The school has eleven children attending and both the Albanian and Greek language are taught there. The Church of the Three Archangels and other parts of the village have been refurbished and improved thanks to the substantial monies donated by those Politsanites living in the United States and in Greece. Unfortunately, most of the young people have been forced to emigrate due to the economic conditions and the government neglect that exists throughout the area. Most now live in Greece, the United States, and in Cyprus. In the summer, however, many return and the village is reborn as the echo of children's laughter and voices can be heard everywhere. As I sat at the small kafenion in the village square, trading small talk with the men, I looked into their faces and recognized the familiar faces I had grown up with. The relatives and friends my parents spent their time with. Suddenly, an old man named Mihalis (Michael) appeared suddenly like the Archangel himself. He was sun burnt and he clasped his massive hands around mine and commanded: "Come with me." I was immediately guided to a small stone house. In its small courtyard was an unforgettable tableau. Sitting under the shade of a a grape arbor was a stately ninety-five year old gentleman named Nicholas and his faithful wife, Froso. Their eyes reflected years of war, foreign occupation, jail, exile and poverty. "This is Stavros Nassis of the Gellati clan" bellowed my companion. Immediately, tears welled in their eyes and they responded: "Welcome child, welcome home." Immediately Kiria (Mrs.) Froso brought out the tsipouro (homemade liquor), a small plate with spoonfuls of homemade preserves and loukoumi, otherwise known as Turkish delight. And so it was from house to house. I, who had not given anything, received so many worthwhile things in return. The most important being a glimpse of a humane existence. Something which is being lost in the cultural and spiritual chaos that we have fashioned for ourselves. In the faithless society that we live in we have lost those essential qualities such as courtesy, respect for others, hospitality, and a sense of community. The very supports that our civilization is built on. Now we consider these things worthless and useless. As that great philosopher, at least in my book, my father-in-law Christos, often preaches, only when we return to the basics of filotimo, will we be able to discern what is right and act accordingly. The legacy of Politsani is priceless, because through her I was granted an identity and sense of who I am in the world. Just as Politsani molded my ancestors, so they have created me in their image. Their blood runs through my veins but more importantly their spirit, faith, pride, history and love live in my heart. Finally, the ghosts are no longer ghosts, the names on the tombs and the faces in the faded photographs live in us and whoever understands this understands that they live eternally in our collective memories. Politsani does not forget us, it is enough that we should not forget her.